Chờ chút nha.....

Những người ái kỷ thường tỏ ra mình là người hùng hoặc ngược lại – là nạn nhân. Khi làm người hùng, họ thường cố gắng chi phối hoàn cảnh. Việc sắm vai một vị cứu tinh thỏa mãn cái tôi của họ và khiến họ cảm thấy mình đang kiểm soát. Còn khi làm nạn nhân, họ sẽ trốn tránh trách nhiệm bằng cách vin vào những khó khăn trong quá khứ để lấp liếm cái sai hiện tại.

Ái kỷ và tâm lý thích làm anh hùng - nạn nhân

Cả hai thái độ này đều là rối loạn chức năng và có thể gây tổn thương cho người khác. Để trở thành anh hùng, người ái kỷ sẽ tạo ra một “kẻ xấu”. Còn khi làm nạn nhân, họ cho mình quyền đối xử tệ với người khác mà không phải chịu hậu quả gì.

Xem bản thân là “người tốt” đi trừng phạt “kẻ phản diện” làm cho người ái kỷ cảm thấy bản thân thật thẳng thắn và đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên, do hệ quy chiếu của chính họ, cách một người ái kỷ nhận thức về cái “tốt” và cái “xấu” thường lệch lạc trong vô thức. Một số cơ chế phòng vệ trong tiềm thức đã bóp méo hiện thực, khiến người ái kỷ chỉ nhìn thấy lỗi lầm ở người khác mà không nhận ra cái sai của mình.

Ham muốn làm anh hùng của người ái kỷ dẫn đến hai hậu quả đáng tiếc. Thứ nhất là xu hướng đổ lỗi và công kích người vô tội. Thông thường, người ái kỷ sẽ bóng gió để khiến mọi người tin rằng đối tượng mà họ đang nhắm đến cần “xem lại cách hành xử”. Họ sẽ chỉ nói một phần sự thật và thêm thắt xuyên tạc vào đó. Chỉ cần một chi tiết là thật, người ta sẽ mau chóng tin rằng những chi tiết khác đều đúng cả.

Chẳng hạn, Shelly đang cắt cỏ vào một ngày oi bức. Cô ấy cởi áo sweater ra, mặc áo ba lỗ và tiếp tục làm việc, còn bạn trai của cô ghé qua để đổ xăng vào máy cắt cỏ. Ngay sau đó, anh chồng cũ Sal của cô lái xe ngang qua. Hôm sau, những người hàng xóm tụ tập, tên Sal kể lể với mọi người rằng hắn trông thấy Shelly và bạn trai cởi đồ cho nhau ở ngay lối ra vào nhà.

Hắn ta còn hứa sẽ vận động Hiệp hội chủ nhà (T/N: Homeowner’s Association) thông qua luật cấm các hành vi khiếm nhã nơi công cộng trong khu phố này để bảo vệ trẻ em. Hắn lấy sự giả dối làm cơ sở cho lập trường của mình, xem bản thân là anh hùng còn Shelly là “kẻ xấu”. Tin đồn cứ thế lan rộng, tất cả mọi người đều căm ghét Shelly. Cô ấy bị bạn bè và người quen hắt hủi dù chẳng làm gì có tội.

Ái kỷ và tâm lý thích làm anh hùng - nạn nhân

Thứ hai, đóng vai người hùng để giải cứu người khác khỏi cảnh ngộ của họ có khi chẳng giúp được gì. Thương hại một người chỉ khiến họ mất hết tự tin. Một ví dụ khác, Ron đang rất buồn vì không được thăng chức. Bạn của Ron là Rick nghe thế rất tức giận. Là chủ tịch của một công ty lớn, Rick lợi dụng địa vị của mình để “nhắc nhở” lãnh đạo của Ron mà không cho Ron biết.

Sang hôm sau, Ron nhận được tin là đã có hiểu lầm xảy ra, anh ấy được thăng chức. Cuối cùng, Ron vẫn phát hiện ra là Rick đã nhúng tay vào, anh ấy hoàn toàn suy sụp. Tự trọng sụp đổ, anh ấy tự trách mình không đủ năng lực và không xứng đáng với vị trí hiện tại để rồi chán nản và bỏ việc.

Thay vào đó, Rick nên đồng cảm thay vì thương hại Ron. Nếu anh ta lắng nghe Ron và an ủi: “Tôi biết anh đang thất vọng, là tôi tôi cũng thế. Tôi hiểu nỗi buồn của anh”, Ron sẽ đỡ cô đơn hơn vì cảm thấy được thấu hiểu. Anh ấy càng thân thiết với Rick hơn vì đã hiểu cho mình.

Sự cảm thông sẽ khích lệ Ron, anh ấy sẽ tiếp thu lời động viên của Rick. “Hãy cố gắng lên, Ron. Anh có tài mà. Đừng nản lòng, anh sẽ sớm gặt hái thành công”. Nhờ sự cảm thông của Rick, Ron càng mạnh mẽ. Ron sẽ tiến tới đầy tự tin để tìm kiếm cơ hội tiếp theo. Năm sau đó, anh ấy được thăng chức và trở thành nhân viên xuất sắc.

Tiếc là người ái kỷ thường không biết cảm thông. Sự thương hại thu hút họ vì nó khiến họ cảm thấy quyền uy, kiểm soát và chính nghĩa. Muốn cảm thông rất khó, điều này đòi hỏi sự vị tha. Đáng buồn là người ái kỷ thường chọn cách thương hại để thỏa mãn cái tôi của họ.

Tương tự, kiểu đóng vai nạn nhân cũng để lại hậu quả không kém. Điều này thường xảy ra khi người ái kỷ phải đối diện với lỗi lầm của họ hoặc khi họ tận lực trốn tránh trách nhiệm. Điển hình là người ái kỷ sẽ lấy những khó khăn trong quá khứ ra để biện minh cho cái sai của mình.

Ái kỷ và tâm lý thích làm anh hùng - nạn nhân

Ví dụ, Jen quên sinh nhật Tim nên anh rất buồn. Tối hôm đó, Tim nói với Jen là anh ấy bị tổn thương. Jen liền phẫn nộ vì Tim cho rằng cô ta có lỗi. Cô ta trách: “Khi em còn nhỏ, năm nào mà bố mẹ chẳng quên sinh nhật em! Em chưa bao giờ được mua cho cái bánh hay được tổ chức sinh nhật lần nào mà em có phàn nàn với ai đâu! Anh tập quen đi chứ!”. Nghe Jen giải thích xong, Tim liền cảm thấy có lỗi vì đã nhắc đến chuyện này. Anh ấy tự trách bản thân đã quá nhạy cảm mà quên mất chủ đề ban đầu.

Ba tuần sau, Tim đến gặp bố mẹ vì trước đó đã hẹn họ và Jen dùng bữa, sau đó Jen nhắn tin hủy hẹn. Tim hỏi vì sao thì Jen trả lời: “Em từng gặp mặt bố mẹ của một người bạn trai và họ cực kỳ thô lỗ. Thật kinh khủng. Hôm nay em không muốn lại phải chịu đựng như thế”.

Tim giải thích rằng bố mẹ anh ấy rất ấm áp, thân thiện nhưng Jen cứ đề cập đến quá khứ và cô ấy vẫn còn bị tổn thương từ lần trước. Tim đành phải ăn cơm cùng bố mẹ một mình. Sau bữa ăn, Jen nhắn tin nói với Tim là cô ta đang cùng bạn chơi bóng chuyền ngoài biển, kêu Tim mang kem chống nắng ra cho cô.

Việc đem khó khăn trong quá khứ ra để biện minh cho việc làm tổn thương người khác là cái cớ để người ái kỷ làm bất kỳ điều gì họ muốn trong một mối quan hệ. Những kỷ niệm buồn tốn nhất nên được chia sẻ và vượt qua chứ không phải là dùng để trốn tránh trách nhiệm.

Nguồn: https://www.psychologytoday.com/intl/blog/peaceful-parenting/202102/narcissism-and-the-hero-and-victim-complex

%d bloggers like this: