Cách trò chuyện với trẻ em và trẻ vị thành niên về bệnh tâm lý

Một đứa trẻ cần rất nhiều can đảm để có thể chia sẻ sự lo lắng về sức khỏe tinh thần với bố mẹ hoặc những người lớn đáng tin cậy khác. Việc tiếp nhận câu chuyện với sự cảm thông và sẵn sàng lắng nghe là cách tốt nhất để cổ vũ cho sự dũng cảm và giúp đỡ trẻ.

Cách trò chuyện với trẻ em và trẻ vị thành niên về bệnh tâm lý

Gần đây, rất nhiều phụ huynh đã liên hệ với tôi để hỏi xem họ nên làm gì khi đứa con đang ở độ tuổi thiếu niên của họ nói rằng có thể chúng đang gặp phải vấn đề về tâm lý. Do đó, tôi thấy mình cần phải chia sẻ với các bạn kinh nghiệm của tôi về vấn đề này.

Tôi sẽ không khuyên bạn nên làm gì khi phát hiện hay nghi ngờ con mình đang mắc bệnh tâm lý, mà ngược lại: khi con bạn hoặc một đứa trẻ bạn quen biết (trực tiếp hay gián tiếp) tâm sự với bạn rằng chúng đang lo lắng về sức khỏe tinh thần của mình, thậm chí có thể sẽ kể chi tiết cho bạn về chứng bệnh mà chúng nghĩ mình đang mắc phải, đặc biệt là khi chúng có thể tra google về triệu chứng và đã tìm hiểu kỹ về bệnh trước khi nói chuyện với bạn.

Phải đặc biệt lưu ý rằng, một đứa trẻ cố gắng nói với bạn những chuyện này là khi chúng đã cố gắng lấy hết can đảm của mình. Trẻ có xu hướng dễ bị tổn thương và sẽ cực kì để ý đến cách bạn phản ứng khi tiếp nhận câu chuyện. Sau đây là một số việc bạn không nên nói, cũng như một số cách phản ứng hữu ích trong trường hợp này.

Đừng nói: “Chúng ta ai cũng thỉnh thoảng làm/cảm thấy như thế cả”.

Có thể bạn rất muốn cố gắng an ủi trẻ rằng những điều chúng trải qua bây giờ là hết sức bình thường và không có gì phải lo lắng cả – thế là xong! Bố mẹ nào trả lời con mình như vậy đều có ý tốt – đây thực chất cũng chính là lời khuyên của mẹ tôi khi tôi cố nói với bà về cảm giác tôi đang phải trải qua (chứng bệnh OCD mà hồi đó tôi không biết).

Tuy nhiên, vấn đề là, phản ứng như vậy có thể khiến đối phương cảm thấy không được lắng nghe, đặc biệt là với một đứa trẻ. Và đối với bệnh tâm lý, đâu phải “tất cả” chúng ta đều từng cảm thấy như thế, chúng ta phải bắt tay vào hành động thì có thể mới giải quyết được vấn đề.

Cách tiếp cận này có nghĩa là ngay từ ban đầu, bạn cũng “đóng sập” cánh cửa mở ra cuộc trò chuyện mà trẻ có thể bày tỏ cảm giác chúng đang phải chịu đựng.

Đừng nói: “Lớn rồi thì sẽ hết thôi”.

Tương tự, đây là cách phổ biến để an ủi bọn trẻ. Vấn đề là, với rất nhiều chứng bệnh tâm lý, đây không phải là sự thật. Khi thời gian trôi qua, nếu không được can thiệp kịp thời thì các triệu chứng của bệnh sẽ trở nên ngày càng trầm trọng. Thậm chí, nếu đúng là có trường hợp trẻ sẽ “khỏi bệnh” khi lớn lên (việc này có thể xảy ra, đặc biệt là khi trẻ cảm thấy buồn vì một việc nào đó cụ thể, ví dụ như bài thi hay tình bạn), thì đây vẫn là một cảm giác khó chịu khi phải nghe người khác nói như vậy sau khi bạn chia sẻ với họ một vấn đề nghiêm trọng.

Hãy nhớ rằng, những cụm từ như “khi con lớn lên” hay “sau này” có thể sẽ không có nhiều giá trị an ủi đối với một đứa trẻ đang bị “bủa vây” bởi những mối lo trong hiện tại.

Đừng nói: “Con không có gì phải buồn cả”.

Bố mẹ hay người chăm sóc trẻ có thể sẽ tìm cách giúp trẻ cảm thấy tốt hơn bằng cách nói với chúng rằng ”người khác còn đang khổ hơn kìa” – với mục đích là “tập trung vào những điều tích cực!”.

Vấn đề là cái khổ nào cũng là khổ, mặc dù đúng là có người này khổ hơn người kia. Nếu bạn đang đau đầu như búa bổ, thì có lẽ sẽ chẳng giúp ích được gì khi có người đến và bảo bạn rằng có người khác trong bệnh viện đang “đau hơn” bạn, và tôi cá là điều đó sẽ khiến bạn buồn thêm nữa đấy!

Phải nghe rằng “con chẳng có gì phải buồn cả” có thể sẽ làm cho đứa trẻ cảm thấy mặc cảm hơn về những khó khăn chúng đang phải trải qua, như thể chúng đang làm điều gì tội lỗi vậy – rất có thể chúng cũng đã thử thuyết phục bản thân như vậy (và thất bại).

Cách trò chuyện với trẻ em và trẻ vị thành niên về bệnh tâm lý

Đừng nói:”Chuyện này không bình thường”.

Nếu nói “chúng ta đôi khi ai mà chẳng thấy thế” có thể thể hiện sự thờ ơ của bạn, thì câu “chuyện này không bình thường” lại đưa câu chuyện đến chiều hướng khác – nó đẩy đứa trẻ rơi vào trạng thái hoảng loạn. Trẻ nói với bạn chuyện này có thể cũng đang cảm thấy lo lắng, nếu không chúng sẽ không trò chuyện với bạn ngay từ đầu.

Khi thấy bạn nghĩ rằng chúng đang không bình thường, trẻ sẽ có xu hướng cố gắng giấu chuyện này đi hoặc không gợi chuyện nói về chủ đề này nữa. Trẻ sẽ rất cố gắng để có thể “cư xử một cách bình thường hơn”. Tin tôi đi, điều này thường dẫn đến vô số nỗi đau về nội tâm, với cái giá phải trả rất đắt.

Đừng nói: “Đừng nói với ai khác về chuyện này nhé”.

Nhiều phụ huynh rất có thể sẽ khuyên con đừng nói chuyện này với ai khác. Việc này có thể xuất phát từ sự xấu hổ, và nỗi lo bị người ngoài bàn tán, lời ra tiếng vào về gia đình nếu họ “phát hiện” ra trong con của gia đình này đang mắc bệnh tâm lý. Tâm lý này cũng có thể xuất phát từ sai lầm của bố mẹ khi cho rằng con của họ có thể bị cô lập và bắt nạt.

Tuy nhiên, dù nỗi lo của phụ huynh là có ý tốt thì việc coi bệnh tâm lý là một điều cấm kị hay một chủ đề không được phép nhắc đến thường sẽ khiến trẻ trở nên dễ tổn thương hơn. Bố mẹ tôi đã từng khuyên tôi giữ bí mật về chứng bệnh OCD của mình – chị gái tôi còn không hề biết bệnh tình của tôi trong nhiều năm trời, các cuộc hẹn gặp bác sĩ hay đơn thuốc đều không được để cho họ hàng hay bạn bè biết. Việc giữ bí mật thật sự khiến tôi rất căng thẳng, bây giờ nghĩ lại, tôi ước chúng tôi đã làm khác đi.

Trong hầu hết các trường hợp, tôi thực sự tin rằng bố mẹ nói những điều đó chỉ vì họ muốn giúp con mình cảm thấy tốt hơn – không có một hướng dẫn nào cho vấn đề này, đây vốn là bản năng của con người khi muốn an ủi những người mình yêu thương rằng mọi chuyện sẽ ổn thôi và không có vấn đề gì cả. Tôi không muốn làm cho các bậc cha mẹ hay bất kì người chăm sóc trẻ nào cảm thấy tồi tệ về những gì họ đã nói – vì sau tất cả, đa số mọi người đang cố gắng hết sức và đôi khi, thật khó để xác định được rằng cần phải làm gì trong những tình huống như vậy.

Nhưng bố mẹ hoàn toàn có thể bắt đầu một cuộc trò chuyện hiệu quả và hữu ích với trẻ. Việc chuẩn bị trước sẽ giúp bố mẹ sẵn sàng tâm thế, cởi mở khi trò chuyện với con. Sau đây là một số câu có thể sẽ giúp trẻ cảm thấy tốt hơn khi chúng đang cảm thấy lo lắng:

  •  “Việc đó có vẻ thật khó khăn với con nhỉ”
  •  “Con có thể kể cho bố mẹ nghe kĩ hơn về vấn đề con đang trải qua không?”
  • “Chuyện này bắt đầu từ khi nào vậy?”
  • “Con cảm thấy thế nào về những điều bố mẹ vừa nói với con?”
  • “Bố mẹ rất mừng khi con có thể nói với bố mẹ chuyện này.”
  • “Con có muốn bố mẹ giúp gì cho con không? (Nếu không thì cũng không sao)”.
  • “Con luôn có bố mẹ bên cạnh mà. Hãy cùng lập kế hoạch cho các bước tiếp theo nhé.” (Điều này có thể bao gồm việc bạn cam kết tìm hiểu, nói chuyện với bác sĩ hoặc hẹn tiếp tục nói chuyện trong thời gian gần nhất).

Hơn hết, lời khuyên tốt nhất tôi dành cho bạn là: đừng chấm dứt cuộc trò chuyện – hãy lắng nghe cẩn thận. Hãy làm cho trẻ hiểu rằng bạn muốn hỗ trợ trẻ bằng mọi cách có thể, và việc trẻ trò chuyện với bạn về vấn đề này là một điều rất tốt.

Nguồn: https://www.psychologytoday.com/intl/blog/because-we-are-bad/202102/how-talk-children-and-teens-about-mental-illness

%d bloggers like this: