Chúng ta chỉ lắng nghe cái chúng ta muốn nghe

Con người luôn muốn khẳng định mọi thứ. Chúng ta thường tin rằng ý kiến của mình rất đầy đủ và có giá trị, nhưng lại không biết vì sao bản thân có ý nghĩ đó. Và thường thì những điều này còn quan trọng hơn cả lý do của chính nó.

Chúng ta chỉ lắng nghe cái chúng ta muốn nghe

Nguyên nhân là do sự quan tâm có chọn lọc và cơ chế hoạt động của nó, vốn chỉ tập trung vào những khía cạnh nhất định và bỏ qua những khía cạnh khác, đặc biệt khi đề cập đến quan điểm và niềm tin. Điều này nghe có vẻ hợp lý vì chúng ta không có khả năng quan tâm đến tất cả mọi thứ xung quanh. Tuy nhiên, nó có thể dẫn đến sự “thiên kiến nhận thức” và khiến chúng ta có cái nhìn không đầy đủ về sự thật.

Thông tin chúng ta chọn thông qua cơ chế này không phải lúc nào cũng giá trị nhất hoặc có liên quan nhất. Chúng ta thường chỉ để tâm tới những thứ giúp khẳng định niềm tin và ý kiến của bản thân. Và đó là lý do tại sao chúng ta thường chỉ “nghe được” những gì chúng ta muốn nghe.

Sự chú ý có chọn lọc và tác động của nó

Bằng nhiều cách khác nhau, chúng ta chỉ luôn chú ý tới một số hiện thực mà bỏ qua những cái còn lại vì hệ thống nhận thức của chúng ta có những hạn chế. Nó chỉ tập trung vào vài khía cạnh và bỏ qua những góc nhìn khác. Đây là phản ứng thích nghi để tránh việc quá tải trong quá trình kích thích hệ thống.

Việc quan tâm có chọn lọc hợp lý có thể khiến chúng ta có xu hướng suy nghĩ bảo thủ. Khi phải nghe những điều “nghịch nhĩ” hoặc những điều khiến niềm tin và nhận thức của bản thân bị lung lay, chúng ta sẽ tự động dựng nên bức tường phòng thủ và chỉ muốn tiếp thu những gì chúng ta cảm thấy “thuận tai” và tin là đúng, dù cho có rất nhiều bằng chứng chứng minh điều ngược lại.

Đa phần chúng ta thực hiện điều này trong vô thức. Ví dụ, chúng ta ở chung với những người có cùng suy nghĩ giống như chúng ta (hoặc ít nhất có nhiều điểm tương đồng). Chúng ta thường bỏ qua những người có suy nghĩ khác mình vì cho rằng sự khác nhau sẽ gây ra xung đột. Vì lý do đó mà chúng ta luôn tìm kiếm những môi trường có thể củng cố niềm tin của bản thân, và khi những người người xung quanh có suy nghĩ giống ta thì ta lại càng tin rằng góc nhìn hay quan điểm của mình là đúng nhất.

Chúng ta cũng nghe điều chúng ta muốn nghe thông qua một dạng thiên kiến nhận thức khác

Thiên kiến chú ý có chọn lọc không phải là thứ duy nhất tác động lên chúng ta. Thực tế, còn có một dạng thiên kiến khác thông qua việc chúng ta chỉ nghe cái chúng ta muốn nghe, được gọi là “thiên kiến xác nhận” (confirmation bias). Nó liên quan đến xu hướng tìm kiếm bằng chứng để xác nhận suy nghĩ, niềm tin của bản thân và cố lờ đi những nghi vấn rõ rệt khác.

Chúng ta cũng làm điều này hầu như trong vô thức. Chúng ta có xu hướng không muốn tiếp nhận thông tin hoặc từ chối tiếp thu ý kiến của người nào đó có sự đối lập về quan điểm hay cách nhìn với mình. Chúng ta thường không muốn học hỏi từ những người này và không muốn tham khảo ý kiến trái chiều đó, cho dù đôi khi điều họ nói có lý đi chăng nữa, chúng ta sẽ luôn tìm cách thay đổi và điều chỉnh lại sao cho phù hợp với niềm tin của bản thân.  

Chúng ta thậm chí còn chẳng quan tâm tới sự thật mà chỉ muốn chứng minh rằng quan điểm của mình là đúng. Những người thiếu lập trường thường mắc phải vấn đề này. Họ còn trở nên ngoan cố hơn khi có người đụng tới thiên kiến của mình.

Những tác động của việc “chỉ nghe những điều mình muốn nghe”

Chúng ta chỉ lắng nghe cái chúng ta muốn nghe

Tác động đầu tiên của việc này chúng ta có khả năng bị mắc kẹt trong sai lầm. Chúng ta vô tình tự tước đoạt khả năng học hỏi, mở rộng tầm nhìn và tìm hiểu sự thật của bản thân. Điều này có thể dẫn đến hàng loạt vấn đề khác.  

Thiên kiến xác nhận và thiên kiến chú ý có chọn lọc có ảnh hưởng tàn khốc với những người bị trầm cảm. Họ đánh giá mọi thứ dựa trên đau đớn và thống khổ, khiến cho bản thân khó chịu và buồn rầu hơn. Họ không nhận ra họ đang làm gì và cố gắng áp đặt sự thật mà họ muốn bằng mọi giá.

Điều tương tự cũng sẽ xảy ra đối với người hay lo lắng căng thẳng. Việc chịu khó tiếp thu nhiều ý kiến khác nhau có thể đòi hỏi nhiều nỗ lực vượt qua cái tôi của bản thân cũng như khả năng “lắng nghe và tiếp thu có chọn lọc”, chứ không phải “ép” những ý kiến trái chiều vào cái khuôn suy nghĩ của mình rồi cắt gọt sao cho vừa khít mới thôi, còn nếu không vừa được thì sẵn sàng “xếp xó”.

Hãy cố gắng nghĩ thoáng một chút và “xì bớt” cái tôi của mình lại để chào đón sự khác biệt, vì cuối cùng, đó là điều đã và sẽ tạo nên một thế giới đa dạng, phong phú.

Nguồn: exploringyourmind

%d bloggers like this: