Lịch sử hình thành và phát triển của “bệnh cô đơn”

Ai cũng cảm thấy cô đơn lúc này hay lúc khác. Đó có thể là khi chẳng có ai ngồi cùng ta khi ăn trưa, hay khi ta chuyển tới thành phố mới, hoặc khi không có ai dành thời gian cuối tuần với ta. Nhưng vài thập kỷ trở lại đây, cô đơn đã trở thành căn bệnh mãn tính của hàng triệu người.

Lịch sử hình thành và phát triển của "bệnh cô đơn"

Ở Anh, có tới 60% người từ 18 đến 34 tuổi nói rằng họ thường xuyên cảm thấy cô đơn. Còn ở Mỹ, có tới 46% toàn bộ dân số thường xuyên cảm thấy cô đơn. Chúng ta đang sống trong thời kỳ kết nối nhất trong lịch sử con người. Vậy mà phần lớn chúng ta lại cảm thấy cô độc.

“Cô đơn” và “một mình” không hề giống nhau. Bạn có thể cảm thấy vui vẻ và yên bình khi ở một mình, và đôi khi không cảm thấy thoải mái lắm khi ở cạnh bạn bè. Còn cô đơn hoàn toàn là một cảm giác mang tính chủ quan và cá nhân. Nếu bạn thấy chán nản và mệt mỏi khi ở một mình, thì bạn chính là đang cô đơn.

Có một định kiến cho rằng sự cô đơn chỉ đến với những người không biết cách giao tiếp hay cư xử với người khác. Nhưng những nghiên cứu dân số đã chỉ ra rằng: kỹ năng xã hội không hề ảnh hưởng tới người lớn khi đề cập đến những kết nối mang tính xã hội.

Sự cô đơn có thể ảnh hưởng tới mọi người: Tiền bạc, danh vọng, quyền lực, sắc đẹp, kỹ năng xã hội, nhân cách tốt. Chả có điều gì có thể bảo vệ bạn khỏi sự cô đơn. Vì nó là một phần của cơ chế sinh học trong con người.

Cô đơn là gì? Sự cô đơn là một chức năng của cơ thể, như cơn đói vậy. Cơn đói làm bạn chú ý tới nhu cầu vật lý của bản thân. Còn sự cô đơn làm bạn chú ý tới nhu cầu xã hội. Cơ thể bạn quan tâm tới nhu cầu xã hội. Vì hàng triệu năm về trước, nó là một phương tiện chỉ thị rằng, liệu bạn có thể sống sót được hay không.

Chọn lọc tự nhiên ban thưởng cho tổ tiên chúng ta khi cùng nhau hợp tác, và hình thành sự liên kết với nhau. Não của chúng ta phát triển và ngày càng dễ dàng nhận diện suy nghĩ hay cảm nhận của người khác và hình thành cũng như giữ gìn liên kết xã hội. Hoà nhập với cộng đồng trở thành một phần sinh học của chúng ta.

Tổ tiên chúng ta đã tồn tại như vậy. Bạn được sinh ra trong 1 nhóm khoảng 50 cho đến 150 người mà bạn sẽ sống với họ đến cuối đời. Kiếm đủ thức ăn, được trú ngụ an toàn và ấm áp, hay việc chăm sóc con cái gần như là bất khả thi nếu chỉ có 1 mình. Ở cùng nhau đồng nghĩa với sống sót. Cô độc đồng nghĩa với cái chết. Thế nên, việc sống hòa nhập với cộng đồng trở nên rất quan trọng.

Lịch sử hình thành và phát triển của "bệnh cô đơn"

Với tổ tiên chúng ta, sự đe dọa tới mạng sống ghê gớm nhất, không phải là bị ăn thịt bởi sư tử, mà là bị xua đuổi và không được người khác quan tâm. Để tránh điều đó, cơ thể tạo ra “nỗi đau xã hội”. Nỗi đau này là sự tiến hoá nhằm thích nghi với việc bị chối bỏ. Một kiểu hệ thống cảnh báo trước để đảm bảo bạn sẽ ngưng làm những chuyện khiến người khác cô lập bạn.

Tổ tiên ta khi nếm trải nỗi đau bị cô lập sẽ có xu hướng thay đổi hành vi của mình để được tồng tại trong bộ lạc của mình, trong khi những kẻ không thay đổi hành vi của mình sẽ bị trục xuất và thường là sẽ chết. Đó là vì sao việc bị chối bỏ gây tổn thương cho con người ta đến vậy. Hơn thế nữa, là vì sao sự cô độc lại đau đớn đến vậy.

Những cơ chế giúp chúng ta kết nối với nhau vẫn “hoạt động tốt” trong suốt chiều dài lịch sử, cho đến khi con người bắt đầu xây dựng cho mình một thế giới mới. Mặt tối của thế giới hiện đại, căn bệnh cô đơn mà chúng ta thấy hiện nay thực sự chỉ mới bắt đầu vào cuối thời kỳ Phục Hưng, văn hoá phương Tây bắt đầu tập trung vào những cá thể, các học giả bắt đầu rời bỏ Chủ nghĩa Tập thể của thời Trung Cổ, trong khi thần học Kháng Cách lại nhấn mạnh vào trách nhiệm cá nhân.

Xu hướng này được đẩy mạnh trong cuộc Cách mạng Công nghiệp. Nhiều người rời khỏi làng xã và đồng quê để làm việc ở nhà máy. Những cộng đồng đã tồn tại hàng trăm năm bắt đầu tan rã, thành thị thì phát triển. Cùng với việc thế giới ngày càng hiện đại, xu hướng này cũng ngày càng tăng nhanh chóng.

Ngày nay, chúng ta đi xa rất xa vì công việc, tình yêu hay giáo dục và bỏ lại mạng lưới xã hội của mình lại. Chúng ta ít gặp mặt người khác trực tiếp và cũng không thường xuyên như ngày trước. Ở Mỹ, số lượng bạn thân trung bình đã giảm từ 3 người vào năm 1985 xuống 2 vào năm 2011. Đa số chúng ta bị cô đơn mãn tính một cách tình cờ.

Ta trưởng thành và trở nên bận rộn với công việc, đại học, tình yêu, con cái và Netflix, chúng ta không có đủ thời gian. Thứ dễ dàng nhất và tiện bỏ qua nhất là thời gian dành cho bạn bè. Một ngày bạn tỉnh dậy và cảm thấy sự cô độc và khao khát có những mối quan hệ thân thiết. Nhưng khi là người lớn thì thật khó để có mối quan hệ gần gũi, và vậy, sự cô đơn có thể trở thành mãn tính.

Dù con người cảm thấy Iphone và tàu vũ trụ tuyệt vời thế nào chăng nữa, cơ thể và trí óc của ta về căn bản là không khác gì so với 50,000 năm trước. Chúng ta được cấu tạo để sống hòa nhập với nhau. Sự cô đơn giết chết bạn như thế nào?

Lịch sử hình thành và phát triển của "bệnh cô đơn"

Những nghiên cứu quy mô lớn đã chỉ ra rằng stress từ sự cô độc mãn tính là một trong những thứ nguy hiểm nhất với con người. Nó đẩy nhanh sự lão hoá, khiến ung thư chết chóc hơn, khiến bệnh Alzheimer nặng hơn và làm suy yếu hệ miễn dịch. Sự cô đơn còn nguy hiểm gấp 2 lần bệnh béo phì và chết chóc như việc hút một bao thuốc lá mỗi ngày. Điều nguy hiểm nhất là một khi sự cô đơn trở thành mãn tính, nó sẽ có khả năng tự duy trì.

Nỗi đau thể xác và nỗi đau tinh thần đều được não bộ xử lí bằng 1 cơ chế chung: đều là mối nguy hại và nỗi đau xã hội dẫn đến hành vi tự vệ ngay lập tức. Khi sự cô đơn thành mãn tính, não bộ sẽ tiến vào trạng thái phòng vệ. Nó bắt đầu thấy sự nguy hiểm ở khắp mọi nơi. Nhưng đó chưa phải là tất cả.

Vài nghiên cứu chỉ ra rằng khi cô đơn, não bộ của bạn sẽ nhạy cảm hơn nhiều với các tín hiệu xung quanh, tuy nhiên nó có xu hướng đánh giá sai những tín hiệu ấy. Bạn chú ý người khác hơn nhưng hiểu họ kém hơn. Bộ phận của não bộ dùng để nhận diện khuôn mặt bị rối loạn và có xu hướng cho rằng biểu cảm trung tính là sự thù nghịch, và điều đó khiến bạn nghi ngờ người khác.

Sự cô đơn khiến bạn có ý nghĩ không tốt đẹp khi có ai đó tiếp cận mình và có cách nhìn nhận tiêu cực về thế giới. Do đó, bạn có thể trở nên tự cao để bảo vệ bản thân, việc này có thể khiến bạn trông lạnh lùng, không thân thiện và ngại ngùng hơn thực sự.

Vậy, chúng ta có thể làm gì? Nếu sự cô đơn đã trở thành một phần trong cuộc sống của bạn điều đầu tiên bạn có thể làm là nhận diện nguyên nhân gây ra nó.

Thông thường thì là thế này: Ban đầu là cảm giác bị bỏ rơi dẫn đến căng thẳng và buồn bã, khiến bạn đặc biệt chú ý đến những sự tương tác tiêu cực với người khác. Việc này khiến bạn suy nghĩ tiêu cực hơn về bản thân và mọi người và sau đó thay đổi cách ứng xử của bạn. Bạn bắt đầu tránh né việc tiếp xúc với mọi người, việc này sẽ khiến bạn ngày càng cảm thấy cô độc. Vòng luẩn quẩn này sẽ ngày càng trầm trọng hơn và bạn sẽ khó mà thoát ra được.

Lịch sử hình thành và phát triển của "bệnh cô đơn"

Sự cô đơn khiến bạn ngồi một mình trong lớp học, không nhấc máy khi bạn bè gọi điện, từ chối các lời mời cho đến khi không được mời nữa. Mỗi người đều có một câu chuyện riêng và nếu câu chuyện của bạn trở thành chuyện về việc bạn bị cho ra rìa, mọi người sẽ để ý đến câu chuyện đó và thế giới có thể trở thành một nơi mà bạn thấy cô độc.

Quá trình này thường diễn ra chậm trong nhiều năm, hậu quả là sự trầm cảm và tâm lý xa lánh xã hội, dù bạn muốn được hòa đồng thế nào đi nữa. Điều đầu tiên bạn có thể làm để thoát khỏi sự cô đơn là chấp nhận rằng nó là hoàn toàn bình thường và không có gì đáng xấu hổ. Bởi vì tất cả mọi người đều cảm thấy cô độc vào một lúc nào đó trong cuộc sống và nó là thứ mà ai cũng phải trải qua.

Bạn không thể loại bỏ cảm xúc hay phớt lờ cho đến khi nó tự nhiên biến mất nhưng bạn có thể chấp nhận rằng bạn có cảm thấy vậy và tiêu diệt nguyên nhân của nó. Bạn có thể tự kiểm tra xem mình tập trung vào cái gì và xác nhận rằng bạn có đang chú ý đến những thứ tiêu cực.

Liệu mối quan hệ với đồng nghiệp này có thực sự xấu, hay nó chỉ là trung tính hay thậm chí là tích cực? Nội dung thực sự của cuộc trò chuyện đó là gì? Người kia đã nói những gì? Và họ đã nói gì tệ, hay là do bạn tự cho rằng họ nói tệ?

Có thể đối phương không thực sự phản ứng một cách tiêu cực mà chỉ là đang vội vã, và cả quan điểm của bạn về thế giới. Bạn có đang nghĩ xấu về ý định của người khác? Có phải ngay khi tham gia vào 1 tình huống xã hội bạn đã quyết định sẵn kết quả của nó? Bạn có tự cho rằng mọi người không thích bạn? Bạn có đang tránh việc bị tổn thương và không dám cởi mở?

Nếu vậy, bạn có thể cho người khác cơ hội không? Bạn có thể ngừng tự cho rằng người khác đang bỏ mặc bạn? Bạn có thể trở nên cởi mở hơn không?

Và cuối cùng là hành vi của bạn. Bạn có đang tránh né cơ hội để gần gũi với mọi người? Bạn có đang biện minh để từ chối những lời mời? Hay bạn đang chủ động xa lánh người khác để bảo vệ mình? Bạn có đang hành động như thể đang bị tấn công? Bạn có đang thực sự tìm kiếm các mối quan hệ hay bạn đã thỏa mãn với hoàn cảnh hiện tại?

Tất nhiên, mỗi người đều có hoàn cảnh khác nhau và có lẽ chỉ mặc tưởng thì vẫn chưa đủ. Nếu bạn thấy việc tự thân giải quyết vấn đề của mình là không thể, xin hãy tìm kiếm sự trợ giúp của các chuyên gia. Đó không phải là sự yếu đuối, đó là sự can đảm. Dù chúng ta có xem sự cô đơn như là 1 vấn đề cá nhân cần được giải quyết để bản thân được hạnh phúc, hay là 1 vấn nạn của sức khỏe cộng đồng thì nó cũng rất đáng chú ý.

Lịch sử hình thành và phát triển của "bệnh cô đơn"

Con người đã tạo nên 1 thế giới vô cùng kì diệu, tuy nhiên, chưa có thứ gì trong những thứ hào nhoáng đó có khả năng thoả mãn hay thay thế cho nhu cầu sinh học căn bản của chúng ta về sự kết nối. Đa số động vật có được những thứ chúng cần từ môi trường xung quanh, còn chúng ta có được những thứ mình cần từ những người khác và chúng ta cần xây dựng thế giới này dựa trên nguyên tắc ấy.

Hãy thử cùng nhau làm 1 thứ gì đó: hôm nay hãy cởi mở hơn với 1 ai đó, bất kể bạn đang thấy hơi cô đơn hay muốn giúp ai đó có 1 ngày tươi đẹp. Có thể là trao đổi với 1 người bạn cũ, gọi điện hỏi thăm người nhà lâu rồi không gặp, mời 1 đồng nghiệp đi cà phê, hay là đi đến 1 nơi mà bình thường bạn rất sợ hoặc quá lười đi, ví như là 1 sự kiện hay hội thảo hoặc là 1 câu lạc bộ thể thao.

Mỗi người một vẻ, bạn sẽ tự biết cái gì phù hợp với mình, có thể kết quả sẽ không như mong đợi, nhưng cũng không sao đâu. Bạn không cần hi vọng quá nhiều về chúng. Mục đích chính là để bản thân cởi mở hơn, để tăng cường và làm lớn mạnh hơn những mối quan hệ của bạn hoặc là tăng cường và làm lớn mạnh hơn những mối quan hệ của người khác.

Nguồn: Kurzgesagt – In a Nutshell

%d bloggers like this: