Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Malena (2000) kể về hành trình xúc cảm của một cậu bé 14 tuổi Renato Amoroso dõi theo bóng dáng của người phụ nữ đẹp tuyệt trần – Malena. Bộ phim lấy bối cảnh nước Ý vào giai đoạn chiến tranh thế giới thứ hai, năm 1940, nơi thành phố Castelcuto thuộc đảo Sicily.

Malena lúc này đang chờ chồng nơi tiền tuyến trở về sau những tháng ngày phục vụ tổ quốc. Cô là con gái của một thầy giáo nghèo trong thị trấn, và vì cuộc hôn nhân của mình, cô và bố đã phải rời bỏ quê nhà mà theo như những nhân vật khác kể lại, là một nơi nghèo khổ và xa xôi vô cùng. Malena đẹp, rất đẹp. Một vẻ đẹp mà chẳng ngôn từ nào ở đây có thể diễn tả được.

Dù chỉ ngắm nhìn con người ấy qua màn hình laptop thôi, tôi cũng cảm nhận được cảm giác rạo rực, say đắm, nồng nàn chìm đắm tỏa ra từ đôi môi đỏ mọng, mái tóc xoăn yêu kiều như muôn ngàn mạch nước đang tự do vẫy vùng tìm ra biển lớn và làn da mát lành, bừng sáng dưới ánh mặt trời lấp lánh muôn vàn tinh hoa. Malena đẹp như một bài thơ. Nhưng mà thơ của ai nhỉ?

Theo tôi, chỉ có những bài thơ của Xuân Diệu, một người thi sĩ đắm say cái đẹp của nhân gian trần thế mới có thể ngân lên ca ngợi vẻ đẹp của nàng. Và dĩ nhiên, như một quy luật bất biến, cái đẹp khiến con người ngỡ ngàng, khiến những kẻ người trần mắt thịt này cảm thấy tủi hổ, vì chúng sẽ chẳng bao giờ vươn tới hay được ánh sáng của vẻ đẹp ấy chiếu rọi, và rồi, theo bản năng của một loài quái thú, chúng tàn phá nó…

Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Dostoevxky đã từng nói: “Cái đẹp cứu chuộc thế giới” và đến giờ, tôi vẫn tin điều đó là đúng. Nhiều lần, chính ý nghĩ cho rằng nếu chết đi, sẽ không bao giờ được tận hưởng những mỹ cảm của cuộc đời, sẽ không thể nào biết được giới hạn của vị giác qua những trải nghiệm ẩm thực, không thể ngắm nhìn mỹ cảnh nhân gian, hay va vào ánh nhìn của một gương mặt đẹp khiến tôi rùng mình và sợ hãi đến nhường nào.

Vậy mà, vừa mới đây thôi, tôi biết rằng, con người chỉ bằng những dục vọng dơ bẩn, những ham muốn xác thịt tầm thường mà sẵn sàng vượt qua giới hạn của đạo đức của lương tâm con người mà chà đạp, giết hại vẻ đẹp đó. Malena chính là vẻ đẹp bị vùi dập đó. Những gã đàn ông thì thay nhau tán tỉnh trêu ghẹo nàng khi nàng đi dọc theo những con phố. Những mụ đàn bà vì muốn giữ chồng và đố kỵ trước sự kiều diễm của nàng mà buông lời ác độc, gièm pha danh tiếng và trinh tiết của nàng.

Chính sự tàn nhẫn, ích kỉ, độc tài của xã hội đã giết chết Malena, khiến đóa hồng ấy lụi tàn chỉ còn vương vấn sắc đỏ của máu và nước mắt. Nhưng giữa muôn vàn sự giày xéo đó, chợt có một tia sáng cuối đường hầm, đó chính là tấm lòng nâng niu, trân trọng, chở che, giữ gìn của Renato Amoroso. Và tôi vừa biết rằng, “Amoroso” trong tiếng Ý nghĩa là “tình yêu”. Một loại tình yêu vượt lên trên tất cả luân thường đạo lí, vượt ra khỏi mọi ràng buộc, tư duy logic của xã hội của đạo đức thời bấy giờ.

Và điều đó khiến tôi hiểu rằng, dẫu con người có xấu xa, có dã tâm đến đâu chăng nữa thì yêu thương chính là bản chất của nhân loại này. Có thể, có ý kiến cho rằng, tình yêu Renato dành cho Malena chỉ đơn giản là những rung động của tuổi dậy thì, chỉ là cơn cảm nắng tạm thời của một cậu bé chưa từng trải qua hương vị của trái cấm, song với tôi, đó lại là một bầu cảm xúc trong sáng, ngọt ngào, thuần khiết, và dĩ nhiên vẻ đẹp trinh nguyên cùng tấm lòng thủy chung son sắt của Manlena xứng đáng được trân trọng như vậy.

“Chuyện tình” này dẫu chỉ là đơn phương và chẳng bao giờ được đáp trả, nó cứ thầm lặng, âm ỉ chảy như nguồn dưỡng chất nuôi dưỡng con tim của cậu trai nhỏ tuổi nhưng cũng khắc sâu vào tim cậu những vết thương lòng rỉ máu. Cuối cùng, dẫu Manlena vẫn chẳng bao giờ đáp lại mảnh chân tình ấy, nhưng chỉ cần một câu cảm ơn và một nụ cười hạnh phúc của nàng thôi, cũng khiến Renato hạnh phúc, và cậu sẽ không bao giờ quên, sẽ luôn nhớ mãi về người phụ nữ ấy.

Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Tình cảm ấy dẫu bắt nguồn từ đâu thì cũng là một tình cảm hiếm thấy và phải được trân quý. Nhất là trong bối cảnh chiến tranh loạn lạc, khi cả thế giới đang quay cuồng vật vã chạy theo những cuộc đua vũ trang vô nhân tính, nhất là khi phụ nữ và những giá trị của họ vẫn chưa được đánh giá và đối xử công bằng.

Renato quả thật, là một người anh hùng, dẫu suốt hành trình theo dõi của mình, cậu không hề có đủ dũng khí để bảo vệ Manlena trước đám đông hung hãn, nhưng từng hành động của cậu, như lén lút nhổ nước bọt vào rượu của những gã gọi Manlena là “điếm”, cho đến tè vào túi xách của những quỳ bà ác mồm ác miệng, hay ném đá vào cửa hiệu của một gã đã trêu ghẹo Manlena đều cho ta thấy, cậu ta ý thức rõ ràng rằng những chỉ trích mà Mannela phải hứng chịu là vô lí, kệch cỡm, là những lời biện minh của một xã hội giáo điều, ngu dốt, mê muôi, của những cá nhân bị chi phối quan điểm bởi một đám đông mù quáng.

“Manlena người phụ nữ ấy có lẽ sẽ chẳng bao giờ phải chịu những đau khổ như vậy nếu cô không đẹp như thế” – Thật là lố bịch đúng không? Một dạng “victim blaming” chăng? Manlena chưa bao giờ là người phải chịu trách nhiệm của vẻ đẹp của mình. Thứ phải chịu trách nhiệm chính là xã hội, nơi những con người bị sự lem luốc của tình dục, của lòng ích kỉ che mất.

Renato, cũng tìm đến Manlena và say mê cô vì nhưng cậu biết giới hạn của mình, cậu hiểu rằng, vẻ đẹp chỉ toàn vẹn khi biết bảo vệ và nâng niu nó. Cậu chắc chắn sẽ không bao giờ bắt ép Manlena làm điều mà cô không muốn như những gã đê tiện kia… Cảnh tượng Manlena phải vứt bỏ lòng tự trọng cuối cùng chỉ để giành giật mạng sống và tìm một chốn chở che quả thực như bóp nghẹt trái tim người xem.

Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Và cảnh tượng cuối cùng, thực sự đẩy tôi đến giới hạn của sự chịu đựng. Đạo diễn quả thật rất tài tình khi lồng ghép âm thanh vui mừng náo nhiệt của những bài ca chiến thắng, tiếng cười nói rộn ràng của những con người đã giành được độc lập cùng với tiếng khóc thất thanh của người đàn bà bị đánh đập, biến dạng cả cơ thể, hình hài.

Trong đám đông hung hãn và giận dữ đó, cái đẹp thật cô đơn biết chừng nào, khi nó lụi tàn và đang vẫy vùng tìm kiếm sự giúp đỡ, chỉ có những ánh nhìn lạnh tanh, thờ ơ, ái ngại, và duy nhất, chỉ có một giọt nước mắt khẽ rơi nhưng lại đến từ một cậu bé yếu mềm chẳng làm được gì. Những âm thanh ấy, chìm vào không trung, biến mất vào ánh vàng chói chan mịt mù tiếng súng của một ngày hè ồn ào giá buốt tình người.

Cuối phim, tôi tự hỏi, liệu đây có phải là một kết cục viên mãn hay không? Khi các nhân vật đã mất nhiều hơn là có được những gì họ xứng đáng? Manlena đã có thể trở về với cuộc sống bình thường nhưng phải đánh đổi bằng thể xác và tâm hồn. Câu nói của mụ già ti tiện khiến tôi kinh hãi: “Nhìn cô ta kìa, dưới mắt đã có nếp nhăn và còn tăng khá nhiều cân nữa”.

Cái đẹp chỉ khi bị bình thường hóa, chỉ khi dung hòa và bị tước mất sự khác biệt của nó thì mới được vỗ về hay sao? Và cái đẹp lúc nay đây, có còn là chính bản thân nó? Manlena không chỉ đón nhận được sự yêu thương của mọi người vì cô đã đánh mất vẻ đẹp nguyên sơ của mình mà còn nhận được sự kính trọng khi người chồng đã từng phục vụ trong quân ngũ trở về và vẫn một lòng tin tưởng sự chung thủy của cô. Tôi lại tự hỏi, phải chăng giá trị của một người đàn bà lại được cân đong, đo đếm bởi người đàn ông mà họ đang sánh vai.

Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Cả bộ phim, Manlena luôn cúi gằm mặt khi nói chuyện với người khác, bởi lẽ e dè vẻ đẹp của mình sẽ khiến người khác mê muội hoặc đố kị, nhưng cuối phim, lần đầu tiên, cô dám nhìn thẳng vào những kẻ đã từng đánh đập mình, vào Renato, người đầu tiên giúp đỡ cô sau một thời gian dài chịu đựng sự ghẻ lạnh. Nếu bạn là một người phụ nữ, người khác sẽ đánh giá bạn như chính bạn hay bằng cách dò xét người đàn ông bạn gọi là chồng?

Và kẻ khiên tôi muốn trách hờn nhất chính là chiến tranh. Chính nó đã khiến Manlena và chồng cô chia lìa, khiến chồng cô tàn phế, khiến bố cô thiệt mạng và khiến Manlena phải bắt đầu một hành trình xuống dốc tang thương, đau đớn. Và quan trọng hơn, nó khiến xã hội này lãng quên đi một thế giới tinh thần, lãng quên đi những câu ca, điệu nhạc, lãng quên cả vẻ đẹp của con người… Chiến tranh khiến người ta đánh mất nhân tính và từ đó khiến người ta đánh mất cả những giá trị khác.

Điều sau cùng chính là vẻ đẹp tâm hồn của cậu bé Renato (dù trước đó tôi đã nói rất nhiều, tôi biết nói thêm sẽ khiến bài viết không logic). Quả thật, tôi vô cùng thích thú trước những trường đoạn tưởng tượng, phiêu lưu vào thế giới điện ảnh nhiệm màu, và khoái chí vô tận những màn anh hùng cứu mỹ nhân siêu việt trong những giấc mơ đời thực của cậu ta.

Những khoảnh khắc ấy như một cách thoát li khỏi thực tại bẽ bàng, một cách đấu tranh mà không cần vũ khí để gìn giữ những giá trị tốt đẹp cũng như bày tỏ ý thức đi ngược lại với xã hội vô nhân tính của một cậu trai trẻ tuổi. Không thứ gì có thể phân biệt trẻ con và người lớn sâu sắc hơn trí tưởng tưởng và sự sáng tạo khôn cùng.

Malena (2000) – Yêu cái đẹp phải chăng cũng là một nghệ thuật?

Trẻ con, với tâm hồn chưa bị vẩn đục, luôn có thế giới tinh thần phong phú hơn, và Renato chính và ví dụ điển hình đó. Những chuyến du ngoạn ngắn ngủi ấy khiến tinh thần tôi được hít thở phần nào sau sự ngột ngạt của một xã hội tù đọng, bẩn thỉu. Sau cùng của sau cùng, những thước phim giàu tính nghệ thuật, lột tả vẻ đẹp mơ màng nhưng khắc nghiệt của một hòn đảo bạt ngàn sóng gió, như phận đời của người phụ nữ bất hạnh, dạt trôi miên man giữa giông tố cuộc đời.

Những khung hình đẹp và có hiệu ứng thị giác mạnh mẽ tác động vào giác quan, những góc quay gợi tình nóng bỏng hay cả những hiệu ứng sáng tạo, dồn dập cuốn theo cơn thịnh nộ không ngừng… cùng tiếng nhạc du dương, đượm buồn và cổ điển (Chắc chắn, tôi sẽ tìm và bộ sưu tập nhạc không lời của tôi lại được vun đầy bỏi những kiệt tác, điện ảnh và âm nhạc, suy cho cùng đã hòa vào làm một)… tất cả những điều đó, đã mang đến cho tôi một trải nghiệm điện ảnh vô cùng đắt giá…

Thay cho lời cuối, tôi muốn bày tỏ niềm hi vọng rằng vẫn sẽ có những giá trị, những tác phẩm nghệ thuật, những vẻ đẹp cuộc sống được nâng niu giữ gìn bằng những tâm hồn liêm khiết, trong sáng không toan tính của trẻ thơ. Để những vẻ đẹp ấy sẽ luôn tồn tại, rực rỡ, sẽ để lại những điều đẹp nhất cho cuộc đời này ngay cả khi ra đi. (Tôi khao khát được ngắm nhìn nụ cười của Manlena lần nữa, nàng đã cười chỉ một lần, và điều đó là không đủ dối với tôi). Hãy tự bản thân mình, là một người nghệ sĩ.

Tô Gia Trân

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back To Top
%d bloggers like this: