Tại sao chúng ta lại thích sự sợ hãi?

Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng tại sao ngày càng có nhiều người tìm kiếm những trải nghiệm đáng sợ.

Tại sao chúng ta lại thích sự sợ hãi?
Ảnh: hellhorror

Điều gì khiến cho những bộ phim bi kịch hay kinh dị trở nên nổi tiếng đến vậy? Cũng với điều đó, tại sao người ta lại thích tàu lượn siêu tốc, nhảy bungee hay vô vàn những hoạt động khác – những thứ dường như chẳng có mục đích gì ngoài việc dọa người ta chết khiếp? Liệu có những lợi ích nào khi tự đặt bản thân mình vào những kiểu trải nghiệm dữ dội đó không? Và theo một số nghiên cứu gần đây cho thấy rằng có thể có một số lợi ích như vậy đấy.

Khi xem xét tác động của các hoạt động tình nguyện, kích thích và những hoạt động tiêu cực (gọi tắt là VANE), các nhà nghiên cứu đặc biệt tập trung vào những thay đổi về sinh lý có thể xảy ra. Tuy nhiên, cùng với việc đổ nhiều mồ hôi, nhịp tim tăng nhanh và thở gấp, bằng chứng mới cho thấy rằng những sự tiếp xúc VANE cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp chúng ta học cách đối mặt với căng thẳng.

Những nghiên cứu trước đây về các cách khác nhau để làm cho con người “thoát khỏi chính bản thân mình” (như thiền định, quan hệ tình dục và những hoạt động đòi hỏi sự cố gắng mạnh mẽ trong cả tinh thần và thể chất) cho thấy rằng chúng có thể giảm hoạt động não ở những vùng não liên quan đến “chống trả hay bỏ chạy”. Nhìn chung, chúng giúp bộ não của chúng ta “không hoạt động”, vì vậy làm giảm sự hoảng sợ hay “suy nghĩ quá mức” – những thứ làm con người chúng ta thấy ớn lạnh khi gặp phải những tình huống khủng hoảng.

Nhưng liệu điều này có mở rộng như những tiếp xúc của VANE với không? Để có thể hiểu được cách ứng dụng này, chúng ta cần xem xét Mô hình Hiệu chỉnh thích ứng của phản ứng khi căng thẳng (ACM). Theo mô hình này, những kích thích cao đối với các trải nghiệm căng thẳng giúp định hình cách chúng ta phản ứng khi gặp những trường hợp bị kích thích cao khác trong tương lai. Điều này nghĩa là việc tiếp xúc với những loại trải nghiệm kiểu này dạy chúng ta cách xử lý những cảm xúc bất lợi một cách hiệu quả hơn.

 Tại sao chúng ta lại thích sự sợ hãi?
Ảnh: pinterest

Vậy thì làm thế nào mà những tiếp xúc với VANE có thể mang đến những lợi ích này? Để trả lời điều đó, ta cần hiểu rằng đây là những trải nghiệm mà chúng ta muốn có (do chữ V trong từ VANE). Mặc dù ta luôn buồn phiền khi gặp phải những tình huống tiêu cực bất ngờ, đưa ra những lựa chọn có ý thức như xem một bộ phim đáng sợ hay đi tàu lượn siêu tốc, có nghĩa là chúng ta vẫn trong tầm kiểm soát. Một số nghiên cứu cho thấy rằng con người và động vật xử lý căng thẳng tốt hơn khi họ có cách để kiểm soát những gì họ đang trải qua (ví dụ như khả năng nhấn nút để ngừng một cú sốc điện) so với khi phải trải qua một trải nghiệm tiêu cực diễn ra hoàn toàn ngẫu nhiên.

Một yếu tố khác làm cho những tiếp xúc với VANE trở nên thú vị hơn với nhiều người đó là nó được xem như một cách để trở nên hòa đồng. Hầu hết mọi người đều không đi xem phim kinh dị hay coi một chương trình đáng sợ một mình, họ thích cùng gia đình và bạn bè chia sẻ những gì mà họ đang trải nghiệm. Điều này không chỉ giúp mọi người chia sẻ cảm xúc của mình mà còn giúp mang những người thân yêu lại gần nhau hơn. Bằng cách đó, chúng ta không chỉ chọn thời gian và địa điểm để thực hiện các tiếp xúc với VANE mà chúng ta còn hay biến nó thành một trải nghiệm “đáng sợ/vui vẻ” mà chúng ta có thể nhìn lại, theo cách tích cực.

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Emotion cho thấy những bằng chứng về lợi ích tích cực của những tiếp xúc với VANE. Được viết bởi Margee Kerr và Greg J. Siegle thuộc Đại học Pittsburgh và Jahala Orsini thuộc Đại học Y khoa Pittsburgh, nghiên cứu được thực hiện trực tiếp tại “Nhà ma” – một ngôi nhà ma cực kỳ đáng sợ được coi là “ngôi nhà ma đáng sợ nhất Pittsburgh”. Kerr từng làm ở ngôi nhà ma này trong suốt quá trình thu thập dữ liệu, mặc dù bây giờ cô ấy đang giảng dạy tại Đại học Pittsburgh.

Nghiên cứu sử dụng mẫu gồm 262 người trưởng thành (139 phụ nữ và 123 đàn ông) – những người đã mua vé để tham quan và chưa từng đến đây trước đó. Tất cả những người tham gia đều hoàn thành bảng câu hỏi dành cho lúc trước và sau khi trải nghiệm để thu thập các thông tin về nhân khẩu cũng như tự đánh giá mức độ phản ứng của bản thân về ngôi nhà ma, và liệu họ có thích các hoạt động VANE kích thích cao không. Trong mẫu ban đầu, 100% đồng ý tham gia bài đánh giá điện não đồ bằng cách sử dụng tai nghe do những nhà nghiên cứu cung cấp.

Đối với phần EEG của nghiên cứu, người tham gia đã mang tai nghe EEG trong khi hoàn thành các nhiệm vụ nhận thử bao gồm Bài kiểm tra Hiệu suất liên tục để kiểm tra sự tập trung được duy trì liên tục. Trong suốt quá trình thực hiện các nhiệm vụ, người tham gia được tiếp xúc với tình trạng “giật mình” bằng những âm thanh lớn đột ngột phát ra từ máy tính với âm lượng tối đa. Họ cũng được cho xem một loại các tấm hình được chụp từ Hệ thống hình ảnh quốc tế liên quan đến cảm xúc (IAPS). Những tấm hình này đã được hiệu chỉnh để chỉ hiển thị những hình ảnh trung tính, những hình ảnh kích thích tiêu cực (bao gồm hình ảnh bạo lực và đàn áp cá nhân) và những hình ảnh kích thích tích cực (bao gồm cả ảnh khiêu dâm).

Không có gì đáng ngạc nhiên khi hầu hết những người tham gia là những người lần đầu đến Ngôi nhà ma, phần lớn những người thấy quá sức cho rằng họ rất thích thú sau đó. Điều thú vị là những người kể rằng họ cảm thấy rất căng thẳng, buồn chán hay mệt mỏi trước khi những tiếp xúc VANE đã trải qua những lợi ích tuyệt vời nhất trong việc cải thiện cảm xúc và hoạt động của não bộ.

 Tại sao chúng ta lại thích sự sợ hãi?
Ảnh: ohnotheydidnt.livejournal

Mọi người cũng cảm thấy như thể họ đã thách thức những nỗi sợ của mình và hiểu được bản thân nhiều hơn sau khi tình nguyện tham gia vào hoạt động làm cho họ sợ hãi. Đối với kết quả điện não đồ EEG, các nhà nghiên cứu thấy rằng những tiếp xúc với VAN dẫn đến sự vô hiệu hóa diện rộng những khu vực khác nhau của não bộ, đặc biệt ở những người đã kể về những lợi ích tuyệt vời. Điều này tương tự với những nghiên cứu trước cho thấy việc giảm các hoạt động của não giúp chúng ta cải thiện khả năng xử lý những tình huống căng thẳng hoặc bị đe dọa.

Về lợi ích của những chiến lược đối phó khác nhau, bao gồm nhắm mắt lại hay nắm chặt tay lại, kết quả cho thấy rằng mọi người thường có khả năng xử lý những mối đe dọa tốt hơn nếu họ có ai đó để cùng mình chia sẻ những trải nghiệm đó hơn là tự họ trải qua một mình. Không chỉ nắm chặt tay lại và những kiểu tương tác xã hội khác làm cho mọi người cảm thấy an toàn hơn, mà họ còn ít có khả năng phản ứng với những đe dọa về nhận thức xung quanh mình.

Những tiếp xúc với VANE dường như cũng thay đổi cách mọi người xử lý thông tin cũng như cho phép kiểm tra các phản ứng thể chất và tinh thần trong các điều kiện có thể kiểm soát được. Nhìn chung, VANE mang đến cơ hội để hiểu thêm về sức chịu đựng và xây dựng khả năng hồi phục trước những tình huống đáng sợ.

Vẫn có một số hạn chế đáng kể trong nghiên cứu này. Cùng với những khó khan liên quan đến việc thực hiện nghiên cứu về tâm lý học trong một ngôi nhà ma ám, những người tham gia của nghiên cứu đều là những khách hang Scarehouse – những người đã chọn để tham gia.

Vậy thì đối với những người không thích tiếp xúc với những tình huống VANE thì sao? Liệu có những khác biệt đang kể nào khác trong việc đối phó với tình huống giữa kiểu người “tìm kiếm cảm giác mạnh” – thích trải nghiệm những cảm giác đáng sợ và những người không thích không? Về vấn đề này, liệu có thu được những kết quả tương tự khi các nhà nghiên cứu sử dụng những thước đo mạnh mẽ và tin cậy hơn về căng thẳng và chức năng của não bộ không?

Trong khi cần phải tiến hành thêm nhiều nghiên cứu hơn nữa, bằng chứng cho đến nay cho thấy rằng những tiếp xúc với VANE cho phép mọi người được thực hành cách mà mình sẽ phản ứng trong những tình huống khác xa những tình huống thường ngày.

Theo cách tương tự mà những môn thể thao cạnh tranh cao có thể đẩy chúng ta vượt qua những giới hạn về thể chất và tinh thần của mình, những tiếp xúc với VANE có thể giúp mọi người “thoát khỏi chính mình” và học cách làm sao để đối phó với những cảm xúc tiêu cực hiệu quả hơn. Vì vậy, như Justine Musk nổi tiếng đã từng chỉ ra rằng “Nỗi sợ là một con thú mạnh mẽ. Nhưng chúng ta có thể học cách để điều khiển nó.”

Nguồn: www.psychologytoday.com

Leave a Reply

%d bloggers like this: